Triết học là một môn học có tính lý luận trừu tượng. Chức năng của triết học không chỉ giới hạn trong việc giáo dục thế giới quan mà còn thiên về trang bị, bồi dưỡng phương pháp luận. Trong nhiều năm qua, Đại học Vinh đã áp dụng hình thức thi trắc nghiệm khách quan trên máy tính đối với nhiều học phần, trong đó có triết học. Tổng kết qua thực tiễn, chúng tôi thấycó một số ưu điểm và hạn chế cơ bản như sau:
Một số ưu điểm
Thứ nhất:Sinh viên chăm chỉ học tập hơn. Với ngân hàng hơn 600 câu hỏi, trải đều từ đầu cho đến cuối chương trình, nếu không chăm chỉ cần cù thì làm sao mà vượt qua được kỳ thi kết thúc học phần triết học. Trong điều kiện hạn chế về thời gian, sinh viên không thể trông chờ vào việc giở tài liệu hoặc sự giúp đỡ của người khác. Chỉ có chăm chỉ cần cù mới đạt kết quả cao. Thực tế cũng chứng minh rằng sinh viên Đại học Vinh vô cùng chăm chỉ bởi vì nhìn chung kết quả thi kết thúc học phần triết học thường rất cao.
Thứ hai:Với hình thức thi trắc nghiệm khách quan trên máy tính, không cần nói “không” với tiêu cực trong thi cử, bởi vì mọi hình thức tiêu cực đều bị triệt tiêu về số không. Sinh viên không thể học tủ, học lệch, không thể giở được “phao”, không thể quay cóp xem bài của bạn, không thể xin xỏ, nhờ cậy sự giúp đỡ mang tính tiêu cực từ phía người chấm. Giáo viên cũng vậy, không thể tiêu cực gì được cả. Không thể khoanh vùng, không thể hạn chế, không thể dạy thiếu chương trình, không thể bớt xén giờ giấc, không thể thiên vị, ưu tiên làm mất công bằng xã hội, không thể bênh vực người này thù ghét người kia. Tất cả đều khách quan và công bằng. Đứng trên góc độ quản lý, cái được này vô cùng to lớn.
Thứ ba:Giáo viên dạy hứng thú hơn, tích cực hơn, hiệu quả hơn. Trọng tâm bây giờ chỉ còn tập trung vào vấn đề làm thế nào để nâng cao chất lượng giảng dạy. Khâu chấm thi, đánh giá đã có bộ phận khác và máy móc làm hộ, rất khách quan và công bằng. Học sinh không kêu ca phàn nàn, không khiếu nại thắc mắc. Giáo viên yên tâm và vui vẻ giảng dạy. Mọi việc đều rất trôi chảy. Từ khi áp dụng hình thức thi trắc nghiệm khách quan trên máy tính đến nay, khối lượng và áp lực công việc giảm đi nhiều, quỹ thời gian rỗi tăng lên, giáo viên có điều kiện hơn trong nghiên cứu khoa học và học tập nhằm nâng cao trình độ chuyên môn. Nhiều người có tiến bộ rõ rệt.
Thứ tư:Việc áp dụng hình thức thi trắc nghiệm khách quan trên máy tính là một yêu cầu bức xúc trong quá trình đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập. Trong nhiều diễn đàn, hội nghị, chúng ta thường tổng kết rằng công tác lý luận “chậm được đổi mới”. Tại sao chúng ta không nhanh chóng, tích cực ứng dụng công nghệ hiện đại vào giảng dạy, đánh giá kết quả học tập các môn khoa học Mác – Lênin? Theo tôi, thực chất của việc thi trắc nghiệm khách quan triết học trên máy tính chính là một khâu ứng dụng công nghệ tin học vào quá trình đổi mới phương pháp giảng dạy và đánh giá kết quả học tập của sinh viên. Điều này làm cho triết học từ chỗ là một khoa học có tính hàn lâm, cao xa, diệu vợi, nay đã trở thành một môn học thân quen, gần gũi, thân thiết với người học. Nhiều sinh viên đã phát biểu một cách chân thành rằng em thích học triết lắm, môn này mặc dù nhiều đơn vị học trình (hay nhiều tín chỉ) nhưng thật đơn giản, dễ học, thi thường đạt kết quả rất cao.
Thứ năm:Với hình thức thi trắc nghiệm khách quan trên máy tính, chúng ta tiết kiệm được rất nhiều thời gian và kinh phí cho xã hội. Từ thời cổ đại cho đến nay, thực tế lịch sử đã chứng minh rằng việc áp dụng máy móc, công nghệ thay thế cho sức lao động thủ công bao giờ cũng cho hiệu quả cao hơn, làm ra nhiều sản phẩm hơn, hạ được giá thành, tăng nhanh năng suất lao động. Chỉ với một chiếc đòn bẩy đơn giản, Ác-si-mét đã làm thay đổi thế giới. Ngày nay, với cả chiếc máy tính hiện đại, tại sao chúng ta lại không thay đổi được điều gì?
Một số hạn chế
Quả thật rất khó nói về những hạn chế bởi vì theo tôi những ưu điểm là cơ bản và chủ yếu. Những hạn chế chỉ là thứ yếu và tạm thời. Hơn nữa những hạn chế này cũng có thể được khắc phục một cách nhanh chóng và dễ dàng nếu chúng ta tìm ra được các giải pháp hữu hiệu, hợp lý. Có một vấn đề không hẳn là hạn chế nhưng làm cho tôi hơi băn khoăn một chút, đó chính là việc phát triển tư duy lý luận và công tác giáo dục tư tưởng, đường lối cho người học. Sẽ rất khó trong việc hướng học sinh vào những suy tư lý luận và những chiêm nghiệm, trải nghiệm triết lý thông qua các đề thi trắc nghiệm bởi có một thực tế mà ai cũng biết, đó là thi kiểu nào thì phải học kiểu ấy.Thi trắc nghiệm thì học cũng trắc nghiệm.Trắc nghiệm, suy đến cùng chỉ là một phép thử hữu hạn các phương án… Giải pháp nào để khắc phục hạn chế này? Có lẽ là trong quá trình giảng dạy người giáo viên phải phát huy cao độ vai trò của mình, phải làm chủ được bài giảng, phải hướng sinh viên phát triển tư duy lý luận thông qua các buổi thảo luận, hội thảo.
Kết luận chung:Do hạn chế trong khuôn khổ của một hội thảo, chúng tôi không thể đi sâu trình bày nhiều hơn. Có thể còn có những quan điểm, ý kiến khác nhau về những cái được và mất nêu trên, tuy nhiên bản thân tôi cho rằng trong hiện tại và tương lai chúng ta hoàn toàn có đủ cơ sở và khả năng ứng dụng, triển khai hình thức thi trắc nghiệm khách quan trên máy tính một cách rộng rãi trong nghiều cấp học, ngành học và môn học khác nhau. Một trong những nguyên lý triết học hàng đầu đã được đúc kết, đó là phải luôn luôn biết đổi mới để thích nghi./.
TS Nguyễn Thái Sơn