GVC, ThS Thái Bình Dương -Đại học Vinh                                                                          

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất quan tâm chăm lo giáo dục đạo đức sinh viên để đào tạo họ thành những công dân tốt, cán bộ tốt cho nước nhà. Hồ Chí Minh cho rằng, sinh viên là những thanh niên có học thức, có ước mơ, hoài bão; có ý chí và nghị lực, khát khao với lý tưởng cao đẹp và sẵn sàng xả thân vì nghĩa lớn. Sinh viên là lớp người ở lứa tuổi đôi mươi, đang thời kỳ sung sức; lứa tuổi ham hiểu biết, khám phá, tự thể nghiệm mình, có khả năng để thực hiện mục tiêu, lý tưởng cao quý của xã hội. Đồng thời cũng là lứa tuổi có tính nhạy cảm với cái mới, cái đẹp và cái tiến bộ, mà ít chịu ảnh hưởng của những tiêu cực và thành kiến của quá khứ. Nhưng sinh viên còn thiếu kinh nghiệm do chưa từng trải. Chính vì vậy, nếu được giáo dục tốt, phù hợp với tính cách, tâm lý, tạo ra sự say mê nghề nghiệp, say mê với lý tưởng sống cao đẹp thì họ sẽ phát huy được tính năng động, sáng tạo họ sẽ có những đóng góp to lớn trong sự nghiệp cách mạng của của Đảng, của dân tộc. Qua các bài nói, bài viết của Hồ Chí Minh, tư tưởng giáo dục đạo đức cách mạng cho sinh viên của Người được thể hiện ở các nội dung chủ yếu sau:

Một là, phải làm cho sinh viên nắm được vị trí, tầm quan trọng của đạo đức cách mạng đối với mỗi người. Đạo đức là một trong hai thành phần cấu trúc của nhân cách con người là đức và tài. Đạo giữ vai trò quan trọng hàng đầu, là cái gốc của mỗi con người mà sinh viên là những chủ nhân tương lai của đất nước, không có đạo đức, không có căn bản, thì không làm nổi việc gì. Đạo đức cách mạng của sinh viên, (ngày 21 tháng 10 năm 1964, nói chuyện với thầy cô giáo, sinh viên trường Đại học Sư phạm Hà Nội), Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Đức là đạo đức cách mạng. Đó là cái gốc rất quan trọng. Nếu không có đạo đức cách mạng thì có tài cũng vô dụng. Đạo đức cách mạng là triệt để trung thành với cách mạng, một lòng một dạ phục vụ nhân dân”(1). Đạo đức là vấn đề tiên quyết của việc xây dựng con người mới, sinh viên phải thấy rõ tầm quan trọng của việc tu  dưỡng  đạo đức và  năng  lực để có  đủ đức, đủ  tài, phục  vụ  cách mạng. Có đạo đức cách mạng làm nền tảng sinh viên mới hoàn thành được nhiệm  vụ  học tập, rèn  luyện hiện tại và nhiệm vụ cách mạng trong tương  lai.

Đạo đức chính là những phẩm chất đòi hỏi sinh viên cần phải có để tham gia vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đạo đức là gốc, là nền tảng của con người, cũng như nguồn của sông, gốc của cây. Bởi vì, muốn làm cách mạng thì trước hết con người phải có cái tâm trong sáng, cái đức cao đẹp đối với giai cấp công nhân, nhân dân lao động, với cả dân tộc. Cái tâm, cái đức ấy phải được thể hiện trong các mối quan hệ xã hội hàng ngày với dân với nước, với  thầy, cô giáo, với  bạn  bè, đồng  chí, đồng  nghiệp, với  mọi người xung quanh mình. Theo Hồ Chí Minh, phải có cái đức để đi đến cái trí. Vì khi đã có cái trí, thì cái đức chính là cái đảm bảo cho người cách mạng giữ vững được chủ nghĩa Mác – Lênin và đưa nó vào trong cuộc sống. Con người thực sự có đạo đức thì bao giờ cũng khiêm tốn, chịu khó học tập, phấn đấu để bồi dưỡng năng lực, nâng cao tài năng, trí tuệ của mình để hoàn thành nhiệm vụ mà Đảng, nhân dân giao phó.

Hai là, Giáo dục phẩm chất Trung với nước, hiếu với dân. Đây là phẩm chất bao trùm nhất, quan trọng nhất của mỗi con người. Chúng ta biết rằng khái niệm trung, hiếu đã có trong tư tưởng đạo đức truyền thống dân tộc Việt Nam và phương Đông, là chuẩn mực đạo đức phong kiến mà Nho giáo đề ra. Trung của Nho giáo là trung với vua, bó hẹp trong phạm vi quan hệ vua tôi, phải hết lòng thờ vua trong bất kỳ điều kiện nào. Hiếu là hiếu với cha mẹ, phải kính trọng thương yêu và hết lòng phụng dưỡng cha mẹ đền đáp công ơn sinh thành, dưỡng dục. Khái niệm trung, hiếu đó thể hiện mối quan hệ giữa cá nhân với cá nhân, được Hồ Chí Minh nâng cao phát triển với ý nghĩa mới, mối quan hệ mới giữa cá nhân với cộng đồng, quốc gia, mang tính giai cấp công nhân sâu sắc để giáo dục sinh viên. Trung với nước, hiếu với dân trước hết phải có tinh thần yêu nước nồng nàn, phấn đấu hy sinh vì lợi ích của quốc gia, dân tộc, làm sao cho “dân giàu, nước mạnh". Đối với sinh viên, trung với nước, hiếu với dân, “trước hết phải yêu Tổ quốc, yêu nhân dân”. Yêu Tổ quốc, yêu nhân dân không phải là lý thuyết, siêu hình mà được thể hiện cụ thể, thiết thực trong học tập, tu dưỡng, trong mọi hoạt  động  của  cuộc sống  thường  ngày. Nói chuyện  với nam nữ  thanh niên, học sinh các trường Trung học ở Hà Nội, Hồ Chí Minh căn dặn: “- Yêu Tổ quốc: việc gì trái với quyền lợi của Tổ quốc, chúng ta kiên quyết chống lại.

- Yêu nhân dân: việc gì hay người nào phạm đến lợi ích chung của nhân dân, chúng ta kiên quyết chống lại”(2). Nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của sinh viên là học tập thật tốt, học để nâng cao nhận thức, học để nắm bắt khoa học kỹ thuật, nắm vững chuyên  môn nghiệp  vụ. Nhưng  mục đích  của  học tập  tốt cũng nhằm phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân. Đó chính là sự thể hiện trung với nước, hiếu với dân. Theo Người phải giáo dục cho sinh viên “luôn luôn nâng cao chí khí cách mạng “trung với nước, hiếu với dân, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng". Không sợ khó khăn, gian khổ, hy sinh hăng hái thi đưa tăng gia sản xuất và anh dũng chiến đấu, xung phong đi đầu trong trong mọi công tác. Theo Hồ Chí Minh, mỗi sinh viên phải có lòng yêu nước nồng nàn, tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với giai cấp công nhân; phải căm thù sâu sắc lũ giặc cướp nước và bè lũ phản động bán nước; phải quyết tâm phấn đấu vì sự nghiệp cách mạng vẻ vang của Đảng và của dân tộc, đặt lợi ích của Đảng, của giai cấp công nhân, của dân tộc lên trên hết, trước hết. Người chỉ rõ: "Đạo đức cách mạng là ra sức phấn đấu để thực hiện mục tiêu của Đảng; hết sức trung thành phục vụ giai cấp công nhân và nông dân lao động”(3). Đạo đức cách mạng là tuyệt đối trung thành với cách mạng, với nhân dân. “Quyết tâm suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cách mạng. Đó là điều chủ chốt nhất"(4).  Có trung thành và quyết tâm phấn đấu vì sự nghiệp cách mạng của Đảng và của dân tộc thì mới dám dũng cảm hy sinh quên mình vì nghĩa lớn; mới quyết tâm rèn luyện mình theo lẽ sống cao cả và tình cảm cách mạng, thực sự “Tận trung với nước, tận hiếu với dân" 

Hồ Chí Minh  luôn nhắc nhở sinh viên phải  kính  trọng  và thương yêu cha mẹ, Người đã mở rộng chữ hiếu, từ hiếu với cha mẹ, mối quan hệ giữa cá nhân với cá nhân ến hiếu với nhân dân nhằm kết hợp nhuần nhuyễn giữa gia đình và xã hội; giữa cha mẹ, anh, chị, em với đồng bào và đồng loại. Hiếu với nhân dân là phải kính trọng, thương yêu nhân dân, học tập, lao động chiến đấu vì nhân dân làm cho “ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành". Phải chăm lo, bảo vệ lợi ích chính đáng của nhân dân, việc gì có lợi cho dân thì phải hết sức làm, việc gì có hại cho dân thì phải hết sức tránh. Sinh viên phải  có thái  độ  đúng  đắn, đấu  tranh chống  lại mọi  biểu  hiện  sai  traí, gây phiền hà nhũng nhiễu cho nhân dân, làm cho dân phấn khởi tin tưởng vào chế độ xã hội chủ nghĩa.

Ba là, Giáo dục lòng yêu thương con người, đó là một trong những phẩm chất đạo đức cao đẹp nhất của con người. Tình yêu thương đó là tình cảm rộng lớn được thể hiện trong các mối quan hệ bạn bè, thầy trò, đồng chí, đồng bào...trong quan hệ hàng ngày. Nó đòi hỏi mỗi sinh viên trước hết phải nghiêm khắc chặt chẽ với bản thân mình, rộng rãi, độ lượng với bạn bè, đồng chí đồng học. Nó đòi hỏi phải tôn trọng “phải đoàn kết thương yêu giúp đỡ nhau như anh em, chị em một nhà”. Nói chuyện tại buổi lễ khai mạc trường Đại học nhân dân Việt Nam (19-1-1955), Hồ Chí Minh nhắc nhở: “Các cháu học tập, ăn ở tập thể đông đảo, trai có, gái có. Các cháu phải thương yêu giúp đỡ nhau như anh em, chị em; đồng thời phải kính trọng nhau như đồng học, đồng chí”(5). Mỗi sinh viên một quê hương khác nhau, có hoàn cảnh, phong tục tập qúan khác nhau, tựu trường cùng học tập phải thấu hiểu và giúp đỡ nhau để không ngừng tiến bộ. Tuy vậy, trong sinh viên vẫn cón sự ganh tị, phân biệt giữa nam và nữ, chưa thật sự  quan tâm giúp đỡ nhau. Nói chuyện  tại trường Đại học Sư phạm Hà Nội (21-10-1964), Hồ Chí Minh nhắc nhở: “Các cháu trai, cháu gái chưa  thật sự  coi  nhau  như  anh  em, chị em  ruột thịt trong nhà. Trái lại, còn có ý ganh tị, bắt bẻ, sợ bạn học sinh gái hơn mình thì mất thể diện “anh hùng nam tử”. Cháu nào còn rơi rớt tư tưởng và tác phong ấy, thì cần phải sửa chữa”(6). Không chỉ yêu thương giúp đỡ bạn bè mà sinh viên còn phải biết yêu thương, kính trọng thầy, cô giáo, yêu thương tôn trọng các nhân viên phục vụ và yêu thương giúp đỡ mọi người.

Bốn là, Giáo dục những phẩm chất cao quý: cần, kiệm, liêm chính, chí công vô tư. Cần, kiệm, liêm, chính là  những  khái niệm  đạo đức phương  Đông và đạo đức truyền thống Việt Nam đã được Hồ Chí Minh sử dụng. Người đã giữ lại những gì tốt đẹp của quá khứ và đưa vào những nội dung mới, cách mạng mà vẫn đúng với  ý nghĩa ban đầu của các khái niệm đó. Những phẩm chất đó  được thể hiện ở tinh thần, tháI độ, siêng năng chăm chỉ trong học tập; đồng thời phảI có kế hoạch , nghĩa là phảI bố trí sắp xếp kế hoạch học tập chu đáo theo từng môn, từng phần, từng học kỳ…Nếu không sắp xếp kế hoạch thì sinh viên sẽ bị hao tổn thời giờ, kết quả học tập cũng không cao. Hồ Chí Minh nhắc nhở: “Các trò phải  đua nhau học. Đồng  thời, biết  tiết kiệm giấy bút, biết giữ kỷ luật”(7). Cùng với siêng năng, chăm chỉ sinh viên phải biết tiết kiệm. Tiết kiệm sách vở, giấy bút, tiền bạc... nhất là thời gian, sinh viên thường vung phí thời gian trong quá trình học tập. Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Của cải nếu hết còn có thể làm thêm. Khi thời giờ đã qua rồi, không bao giờ kéo nó trở lại được. Có ai kéo lại ngày hôm qua được không?”(8). Do đó, sinh  viên phải  biết tiết kiệm, không xa xỉ, không hoang phí. Luôn giữ mình trong sạch, không tham lam, ngay thẳng, thật thà. Hồ Chí Minh căn dặn: “Thanh niên cần phải chống tâm lý tự tư, tự lợi, chỉ lo lợi ích riêng và sinh hoạt riêng của mình. Chống tâm lý ham sung sướng và tránh khó nhọc. Chống thói xem khinh lao động, nhất là lao động chân tay. Chống lười biếng, xa xỉ. Chống cách sinh hoạt uỷ mị. Chống kiêu ngạo, giả dối, khoe khoang"(9). Cần, kiệm, chính, chí công vô tư là cái gốc quan trọng của đạo đức cách mạng, của con người Việt Nam mới, cũng là cái gốc đạo đức cách mạng của sinh viên. Hồ Chí Minh chỉ rõ:

                   " Trời có bốn mùa: Xuân, Hạ, Thu, Đông

                      Đất có bốn phương: Đông, Tây, Nam, Bắc

                      Người có bốn đức: Cần, Kiệm, Liêm, Chính

                      Thiếu một mùa thì không thành trời

                      Thiếu một phương thì không thành đất

                      Thiếu một đức thì không thành người” (10).

Người yêu cầu sinh viên phải luôn trau dồi đạo đức cách mạng, khiêm tốn, chống kiêu căng, tự mãn, chống lãng phí xa hoa, cần kiệm trong lao động, học tập, công  tác, có  đời  tư trong sáng “vị  công vong tư".

Năm là, Giáo dục lòng tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, ra sức phấn đấu để thực hiện mục tiêu của Đảng. Đảng cộng sản Việt Nam là đội tiên phong của giai cấp công nhân, là nhân tố quyết định, là người chèo lái đưa con  thuyền  cách  mạng Việt  Nam vượt  qua mọi  thác ghềnh  đi  đến  bờ bến  thắng lợi. Đảng cộng sản Việt Nam là người giáo dục, dìu dắt, rèn luyện và tạo điều kiện cho sinh viên học tập, phấn đấu, tu dưỡng và thể hiện tài năng của mình, cống hiến cho sự nghiệp cách mạng. Tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, sinh viên phải không ngừng học tập nâng cao hiểu biết chủ nghĩa Mác - Lê nin, nắm vững đường lối, chủ trương của Đảng. Người nói: Các cháu phải cố gắng học tập kỹ thuật, văn hoá, chính trị...... Nếu không học văn hoá, không có trình độ văn hoá thì không học tập được kỹ thuật, không học tập được kỹ thuật thì không theo kịp được nhu cầu về kinh tế nước nhà, nhưng phải chú ý học chính trị, vì chỉ học văn hoá, kỹ thuật mà không có chính trị thì như người nhắm mắt mà đi. Học chính trị là học chủ nghĩa Mác – Lênin và đường lối quan điểm của Đảng để hiểu rõ nhiệm vụ cách mạng đồng thời xây dựng cho bản thân mình một phương pháp nhận thức đúng đắn trước những diễn biến phức tạp của cuộc sống, để từ đó vững tin vào lý tưởng cách mạng, tránh mọi sai lầm vấp ngã. Nắm vững chủ nghĩa Mác – Lênin, phấn đấu vì lợi ích chung của Đảng, của cách mạng, của giai cấp, của dân tộc, sinh viên không ngần ngại, phấn đấu hy sinh, luôn  đặt  lợi  ích chung  lên trên lợi ích cá nhân, đứng vững trên lập trường của giai cấp công nhân để hết lòng, hết sức đấu tranh cho chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản, cho giai cấp công nhân và cho toàn thể nhân dân lao động. Đó là tinh thần không sợ gian khổ, hy sinh, tinh thần "đâu cần thanh niên có, đâu khó có thanh niên"; hăng hái xung phong gương mẫu trong công tác, trong học hỏi, tiến bộ, trong đạo đức cách mạng. Sinh viên phải trở thành một trong những nguồn nội lực to lớn cho sự phát triển nhanh và bền vững sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ mà Đảng, nhân dân giao phó.

Sáu là, sinh viên là phải tự giáo dục, tự rèn luyện và chống lại chủ nghĩa cá nhân. Đối với sinh viên, khi có được học thức thường có biểu hiện tư tưởng tiểu tư sản. Nói chuyện tại Đại hội sinh viên Việt Nam lần thứ hai (7-5-1958), Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Tư tưởng tiểu tư sản là cái gì?. Nó là cá nhân chủ nghĩa. Cá nhân chủ nghĩa nó đẻ ra tư tưởng danh lợi, chỉ muốn làm ông này ông khác, bà này bà khác...Rồi tư tưởng danh lợi lại đẻ ra con nó, rồi con nó lại đẻ ra cháu nó.....tức là hai cái khinh: khinh lao động chân tay và khinh người lao động chân tay và hai cái sợ là: sợ khó nhọc và sợ khổ”(11). Vì vậy, ngay từ khi đang học tập mỗi sinh viên phải tự học tập rèn luyện nâng cao nhận thức hiểu biết, hoàn thiện thế giới quan, nhân sinh quan cộng sản, kiên quyết chống những biểu hiện tư tưởng tiểu tư sản trong bản thân mình, để không ngừng tiến bộ. Nếu sinh viên không tự giác giáo dục, rèn luyện, đặt lợi ích tập thể lên trên lợi ích cá nhân thì cá nhân chủ nghĩa có cơ hội trỗi dậy. Bởi vì: “Chủ nghĩa cá nhân trái với đạo đức cách mạng, nếu nó còn lại trong mình, dù là ít thôi, thì nó sẽ chờ dịp để phát triển, để che lấp đạo đức cách mạng, để ngăn trở ta một lòng một dạ đấu tranh cho sự nghiệp cách mạng.

Chủ nghĩa cá nhân là một thứ rất gian giảo, xảo quyệt, nó khéo dỗ dành người ta đi xuống dốc. Mà ai cũng biết xuống dốc thì dễ hơn lên dốc. Vì thế mà càng nguy hiểm"(12). Hồ  Chí  Minh  cũng  khẳng định rằng. “Đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân không phải là “giày xéo lên lợi ích cá nhân". Mỗi người đều có tính cách riêng, sở trường riêng, đời sống riêng của bản thân và của gia đình mình. Nếu như lợi ích cá nhân đó không trái với lợi ích tập thể thì không phải là xấu”(13). Vì vậy, đòi hỏi sinh viên phải giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa lợi ích của mình với lợi ích tập thể xã hội, phải biết làm cho lợi ích cá nhân và lợi ích tập thể, xã hội phát triển hài hoà. Theo Hồ Chí Minh, đối với sinh viên, trong quá trình học tập cũng như sau khi ra trường công tác cần phải thường xuyên chống lại cá nhân chủ nghĩa. Muốn sữa chữa cá nhân chủ nghĩa, sinh viên cần đặt lại câu hỏi: Học để làm gì? Học để phục vụ ai? Đó là hai câu hỏi cần phải trả lời dứt khoát thì mới có phương hướng để sửa chữa khuyết điểm của mình. Do đó, mỗi sinh viên phải tự giáo dục, rèn luyện nâng cao nhận thức, hoàn thiện thế giới quan, nhân sinh quan cộng sản, kiên  quyết  chống  những  biểu  hiện  tư tưởng tiểu tư  sản trong  bản thân  mình, trong tập  thểlớp, trong nhà trường để không ngừmg tiến bộ. Tự tu dưỡng đạo đức cũng phải thường xuyên “như công việc rửa mặt hàng ngày”, không hề ngơi nghỉ, phải kiên trì, bền bỉ vì “đạo đức cách mạng không phải trên trời sa xuống. Nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hàng ngày mà phát triển và củng cố. Cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong”(14).

Bảy là, Đạo đức cách mạng của sinh viên còn được thể hiện ở tinh thần quốc tế trong sáng. Đó là tinh thần đoàn kết quốc tế vô sản mà Hồ Chí Minh đã nêu lên “Bốn phương vô sản đều là anh em”. Người đòi hỏi sinh viên phải luôn luôn quan tâm đến tình hình thế giới, nói chuyện tại buổi lễ khai mạc trường Đại học nhân dân Việt Nam, Người nhắc nhở sinh viên: “Phải chú ý đến tình hình thế giới, vì  nước ta là  một  bộ phận  của  thế giới, mọi  việc trên thế giới đều có quan hệ với nước ta, việc gì trong nước ta cũng quan hệ với thế giới”(15).  Tinh thần quốc tế trong sáng là phẩm chất đạo đức, là yêu cầu đạo đức nhằm vào mối quan hệ rộng lớn vượt qua biên giới, lãnh thổ quốc gia, dân tộc. Việc giáo dục của Đảng và việc nhận thức, rèn luyện của mỗi sinh viên phải luôn được nâng cao, không thể coi nhẹ. Phải quan tâm đến cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản các nước, của các dân tộc, góp phần mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế, tăng cường hiểu biết, hữu nghị, đoàn kết và hợp tác với thanh niên các nước, thực hiện nhiệm vụ đối ngoại của Đảng đóng góp tích cực vào phong trào thanh niên thế giới vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội.    

Tám là, Giáo dục đạo đức cách mạng cho sinh viên còn được thể hiện ở đức tính  học không biết mỏi. Để trở thành những công dân hữu ích, có tài, có đức thì ngoài việc học ở trường, sinh viên phải tự học, tự giáo dục tu dưỡng đạo đức để hoàn thiện mình. Theo Hồ Chí Minh, nền giáo dục mới của chúng ta nhằm biến quá trình đào tạo thành tự đào tạo, tự học tập để nắm vững tri thức khoa học và hiểu biết về mọi mặt của đời sống chính trị, xã hội. Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Trường huấn luyện đã giúp anh em biết phương hướng, biết nhằm mục đích mà đi.  Như vậy anh em học ít nhưng bổ ích nhiều...rồi sau anh em còn phải học nữa, học mãi trong khi đi làm việc”(16). Tự học là một nhiệm vụ quan trọng của mỗi sinh viên. “Học hỏi là một việc phải tiếp tục suốt đời. Suốt đời phải gắn liền lý luận với công tác thực tế. Không ai có thể tự cho mình đã biết đủ rồi, biết hết rồi. Thế giới ngày ngày đổi mới, nhân dân ta ngày càng tiến bộ, cho nên chúng ta phải tiếp tục học và hành để tiến bộ kịp nhân dân”(17). Hồ Chí Minh là môt tấm gương tự học, tự tu dưỡng đạo đức. Trong suốt những năm hoạt động, qua các nước, các châu lục, Người đã tự học, tự rèn luyện tu dưỡng để có được vốn  tri  thức uyên  bác và trở thành lãnh tụ thiên tài, một nhà văn hoá lớn của thời đại.

Tự học là nhiệm vụ thường xuyên, suốt đời, đòi hỏi mỗi sinh viên phải tự giác học tập, tu dưỡng nhằm đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ của cách mạng, của cuộc sống đang đặt ra. Tự học là một công việc hết sức khó khăn, vì cuộc sống muôn hình, muôn vẻ đòi hỏi mỗi sinh viên phải có ý chí, bản lĩnh, lập trường kiên định để chiến thắng chủ nghĩa cá nhân trong bản thân mình, không thoả mãn dừng lại; không tự kiêu, tự đại, dấu dốt mà phải học thường xuyên, liên tục, suốt đời để tu dưỡng phẩm chất đạo đức và năng lực công tác.

Để hoàn thành nhiệm vụ chính trị của mình là học tập, sinh viên cần phải tìm cho mình cách học. Học tốt không chỉ ngày ngày lên lớp nghe thầy giảng, về nhà cố học thuộc bài là đủ. Bài giảng của thầy mới chỉ là định hướng, gợi mở cho sinh viên con đường, cách thức để họ tiếp tục tự nghiên cứu, tìm tòi, vận dụng lý luận vào thực tiễn, ứng dụng khoa học kỹ thuật vào lao động sản xuất. Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Các cháu học sinh không nên học gạo, không nên học vẹt...Học phải suy nghĩ, học phải liên hệ với thực tế, phải có thí nghiệm và thực hành. Học với hành phải kết hợp với nhau”(18). Sinh viên không chỉ học trong sách vở mà còn phải học bạn bè, học lẫn nhau, thực hành, thí nghiệm, thảo luận, học trong thực tế, học nhân dân...để có được tri  thức  vừa chuyên  sâu  vừa  toàn  diện. Hồ Chí Minh  luôn  nhấn  mạnh mối quan hệ biện chứng giữa học với hành. Người nhìn thấy ở mối quan hệ này khả năng to lớn đối với việc hình thành và phát triển những con người mới XHCN. Vì vậy, Hồ Chí Minh luôn khuyên sinh viên học với hành phải đi đôi với nhau và nhấn mạnh, học không hành thì học vô ích, hành mà không học thì hành không trôi chảy. Học đi đôi với hành cho phép cùng một lúc hình thành cả tri thức và kỷ năng của mỗi người.

Lý luận phải gắn liền với thực tiễn. “Học lý luận không phải là để nói mép, nhưng biết lý luận mà không thực hành là lý luận suông. Học để áp dụng vào việc làm. Làm mà không có lý luận thì không khác gì đi mò trong đêm tối, vừa chậm chạp vừa hay vấp váp. Có lý luận thì mới hiểu được mọi việc trong xã hội, trong phong trào để chủ trương cho đúng, làm cho đúng”(19). Một trong những nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin là sự thống nhất giữa lý luận với thực tiễn. Thực tiễn mà không có lý luận hướng dẫn là thực tiễn mù quáng. Lý luận không liên hệ với thực tiễn là lý luận suông. “Lý luận phải đem ra thực hành, thực hành phải nhằm theo lý luận”. Theo Hồ Chí Minh, sự thống nhất giữa lý luận với thực tiễn không chỉ là một quy luật nhận thức mà còn là quy luật của sự phát triển toàn diện nhân sinh quan con người. Bởi vậy, sinh viên học nắm chắc lý luận phải biết vận dụng vào thực tế cuộc sống hiện tại cũng như sau này đi làm việc.

Theo Hồ Chí Minh. giáo dục đạo đức cách mạng cho sinh viên không phải nói những điều chung chung, thuyết giáo về đạo đức; không phải chỉ dừng lại ở tu thân dưỡng tính vì lợi ích cá nhân mà đạo đức phải được thể hiện trong hành động, việc làm cụ thể của sinh viên. Hiện nay, cùng với toàn Đảng, toàn dân, sinh viên ở các trường đại học, cao đẳng đang thực hiện cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”. Qua gần hai năm thực hiện cuộc vận động, tư tưởng và tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh đang từng bước được cụ thể hóa trong quá trình giáo dục đạo đức cho sinh viên, các trường cần tổ chức, tiếp tục quán triệt, hướng dẫn hoạt động trong thực tiễn, đó là phương pháp giáo dục có hiệu quả nhất.

 

Chú thích:

1. 6. 18. Hồ Chí Minh, Toàn tập, Tập 11, NXBCTQG, Hà Nội 2000, tr 329; 2; 31

2.5.9.15. Hồ Chí Minh, Toàn tập, Tập 7, NXBCTQG, Hà Nội 2000, tr 398; 456; 455;455

3.4.11.12.13.14. Hồ Chí Minh, Toàn tập, Tập 9, NXBCTQG, Hà Nội 2000, tr 86; 285; 172; 283-284; 291; 293

7.8.10, Hồ Chí Minh, Toàn tập, Tập 5, NXBCTQG, Hà Nội 2000, tr 102;637;631

16. Hồ Chí Minh, Toàn tập, Tập 4, NXBCTQG, Hà Nội 2000, tr 101

17. Hồ Chí Minh, Toàn tập, Tập 8, NXBCTQG, Hà Nội 2000, tr 215

19. Hồ Chí Minh, Toàn tập, Tập 6, NXBCTQG, Hà Nội 2000, tr 47