TS Nguyễn Thái Sơn

 
Tháng 1 năm 1946, trong thư gửi thanh niên và nhi đồng toàn quốc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết :"Một năm khởi đầu từ mùa xuân. Một đời khởi đầu từ tuổi trẻ. Tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội"[1]. Là một lãnh tụ vĩ đại, có tầm nhìn xa trông rộng, hơn ai hết, Người thấu hiểu vai trò vô cùng to lớn của tầng lớp thanh niên trong sự nghiệp cách mạng, trong công cuộc bảo vệ, xây dựng, kiến thiết nước nhà. Để phát huy vai trò và sức mạnh của tuổi trẻ thì phải tiến hành giáo dục thanh niên một cách toàn diện và chu đáo. Do ý thức một cách sâu sắc về vấn đề này nên trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã hết sức quan tâm dìu dắt thế hệ trẻ, dành cho họ một sự quan tâm thích đáng. Ngay từ những ngày đầu bôn ba cứu nước, để giáo dục, thuyết phục và tập hợp thanh niên, Người đã lập ra tổ chức Hội Việt Nam Thanh niên cách mạng. Trước lúc đi xa, trong "Di chúc" thiêng liêng, Người còn ân cần căn dặn:
"Đoàn viên và thanh niên ta nói chung là tốt, mọi việc đều hăng hái xung phong, không ngại khó khăn, có chí tiến thủ. Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa "hồng" vừa "chuyên".
Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc làm rất quan trọng và rất cần thiết"[2].
Trong số những vấn đề cần giáo dục thanh niên, Hồ Chí Minh đặt lên hàng đầu vấn đề giáo dục tinh thần yêu nước. Trong năm điều Bác dạy thiếu niên nhi đồng thì điều thứ nhất là: "Yêu Tổ quốc, yêu đồng bào"[3]. Đối với thanh niên Bác yêu cầu: "Trước hết phải yêu Tổ quốc, yêu nhân dân, phải có tinh thần dân tộc vững chắc và tinh thần quốc tế đúng đắn"[4]. Tinh thần yêu nước, như Bác đã khẳng định, là vốn quý, là sức mạnh tuyệt vời đã bao lần giúp dân tộc ta đứng vững trước những thử thách nghiệt ngã của lịch sử. Người viết: "Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước. Đó là một truyền thống quý báu của ta. Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và lũ cướp nước"[5]. Tinh thần yêu nước được hun đúc từ bao đời đã trở thành sức mạnh Việt Nam, biểu tượng Việt Nam. Ngày nay, trong thời đại Hồ Chí Minh, hơn bao giờ hết, tinh thần ấy cần được khơi dậy một cách mạnh mẽ, cần được đề cao và phải tiếp tục tỏa sáng để đưa chúng ta bước qua đói nghèo, tụt hậu. Việc nghiên cứu, tìm hiểu những tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề giáo dục tinh thần yêu nước cho thanh niên là việc làm đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hiện nay bởi lẽ nó sẽ góp phần quan trọng vào quá trình thức tỉnh một bộ phận không nhỏ thanh, thiếu niên đang sống một cuộc sống thiếu lý tưởng, thiếu niềm tin, thiếu lòng tự hào và kiêu hãnh dân tộc. Mặt khác, việc nghiên cứu này sẽ chắp cánh, tiếp thêm nguồn sức mạnh, trí sáng tạo dạt dào cho hàng triệu thanh niên đang ngày đêm chiến đấu, lao động, cống hiến trên mọi lĩnh vực cho sự vững bền của đất nước, cho sự thăng hoa của dân tộc, cho dáng đứng Việt Nam tạc sâu vào thiên niên kỷ.
Từ nỗi đau của một người thanh niên mất nước, Nguyễn ái Quốc đã sớm nhận ra rằng nền giáo dục mà chế độ thực dân đế quốc dành cho thế hệ thanh niên bản xứ chỉ là một nền giáo dục đồi bại, chỉ nhằm hướng tới và phục vụ cho lợi ích chính quốc. "Trường học lập ra không phải để giáo dục thanh niên An Nam một nền học vấn tốt đẹp và chân thực, mở mang trí tuệ và phát triển tư tưởng cho họ, mà trái lại càng làm cho họ đần độn thêm"[6]. Mục đích của nền giáo dục thực dân phong kiến ở nước ta trong nửa đầu thế kỷ 20 chỉ là nhằm đào tạo ra những kẻ tay sai giúp việc đắc lực cho chế độ cai trị. Nền giáo dục đó đặc biệt tránh xa những tư tưởng dân tộc, dân chủ. Không những thế, nền giáo dục đó còn mang tính chất xảo trá, lừa bịp, đánh lạc hướng thanh niên Việt Nam. Hồ Chí Minh là người đầu tiên vạch trần điều đó một cách sâu sắc, Người viết: "Người ta đã gieo rắc một nền giáo dục đồi bại, xảo trá và nguy hiểm hơn cả sự dốt nát nữa, vì một nền giáo dục như vậy chỉ làm hư hỏng mất tính nết của người đi học, chỉ dạy cho họ lòng "trung thực" giả dối, chỉ dạy cho họ biết sùng bái những kẻ mạnh hơn mình, dạy cho thanh niên yêu một tổ quốc không phải tổ quốc mình và đang áp bức mình"[7].
Trong những năm bôn ba hoạt động ở nước ngoài, Người hiểu rõ tinh thần và ý chí của thanh niên Trung Quốc và nhiều nước khác. Người đã lấy những chi tiết, những mẩu chuyện sống động về thanh niên nước ngoài để thức tỉnh thanh niên Việt Nam, thức tỉnh những người đang đắm chìm trong cuộc sống hưởng lạc mà quên đi nỗi nhục mất nước, quên đi sự đau khổ của đồng bào đang chịu cảnh áp bức bót lột nặng nề. Trong "Gửi thanh niên An Nam", Người chỉ rõ: "Thanh niên ta cũng cần biết là hiện nay có hơn hai nghìn thanh niên Trung Quốc trên đất Pháp và độ năm vạn ở châu Âu và châu Mỹ. Hầu hết những thanh niên ấy đều đã tốt nghiệp Hán văn và tất cả đang là sinh viên - công nhân. Còn chúng ta thì chúng ta có những sinh viên có học bổng và những sinh viên thường, nhờ ơn nhà nước hay tiền của cha mẹ (hại thay hai cái nguồn ấy lại không bao giờ cạn cả) mà đang dành một nửa thời gian vào các việc chơi …bi-a, một nửa của nửa thì giờ còn lại để đến các chốn ăn chơi; số thì giờ còn lại, mà ít khi còn lắm thì để vào các trường đại học hoặc trường trung học. Những sinh viên-công nhân Trung quốc thì lại không có mục đích nào khác hơn là nhằm thực sự chấn hưng nền kinh tế nước nhà…"[8].
 Những dòng tâm huyết này được Bác viết ra hồi đầu thế kỷ 20 nhưng cho đến nay vẫn còn tươi nguyên giá trị và mang những ý nghĩa thời sự nóng hổi. Chúng ta tuy đã giành được độc lập tự do, đất nước hòa bình thống nhất song vẫn còn biết bao khó khăn thử thách. Nghèo đói, tụt hậu đang là những nguy cơ lớn. Sự nghiệp chấn hưng đất nước, đưa nền kinh tế nước ta phát triển ngang với những cường quốc lớn đang đòi hỏi thế hệ trẻ ngày hôm nay những cống hiến, những hy sinh lớn lao mà nếu như không có tình yêu quê hương đất nước thiết tha, không có lý tưởng sống cao đẹp thì không thể nào làm được. Bên cạnh đó vấn đề tệ nạn xã hội, suy thoái đạo đức, những thói hư tật xấu nảy sinh trong nền kinh tế thị trường cũng đòi hỏi người thanh niên phải biết tôi luyện, giữ mình trong mọi hoàn cảnh. Họ phải trở thành những con người có ý chí bền vững, có lòng dũng cảm gan dạ để vượt qua những cám dỗ thấp kém.
Trong công cuộc giáo dục thanh niên, bồi dưỡng thế hệ trẻ cho đất nước, Hồ Chí Minh cũng nhấn mạnh đến vấn đề giáo dục toàn diện. Người cho rằng :"Nhà nước chú trọng đặc biệt việc giáo dục thanh niên về đức dục, trí dục và thể dục" [9]. Một con người có trí tuệ và nhân cách phát triển lệch lạc không thể là một người chủ xứng đáng của đất nước, của Tổ quốc. Vấn đề giáo dục toàn diện là một vấn đề hết sức quan trọng. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà, vì vậy sự chuẩn bị cho vai trò làm chủ này phải hết sức cẩn thận, chu đáo: "Nói chung thanh niên phải chuẩn bị làm người chủ nước nhà. Muốn thế phải ra sức học tập chính trị, kỹ thuật, văn hóa, trước hết phải rèn luyện và thấm nhuần tư tưởng xã hội chủ nghĩa, gột rửa chủ nghĩa cá nhân…"[10]. Đúng như nhận định của Người, để thực hiện tốt vai trò người làm chủ nước nhà, tầng lớp thanh niên phải được giáo dục, đào tạo một cách chu đáo, phải được chuẩn bị đầy đủ các hành trang cần thiết nhất. Trước hết họ phải là những con người gương mẫu về đạo đức, có ý thức đạo đức hoàn thiện, đầy đủ. Đồng thời họ phải là những người có thể chất cường tráng, mạnh mẽ. Có như thế họ mới có thể vượt qua được những khó khăn thử thách, mới làm tròn được những nhiệm vụ vẻ vang mà Đảng, dân tộc và nhân dân giao phó. Và trên hết, họ phải là những người có trí tuệ cao, phải xứng đáng với vai trò vầng trán trí tuệ của cộng đồng, có sự thông minh, sáng tạo, có ý chí khám phá, tìm tòi, biết vận dụng những thành quả của khoa học – công nghệ hiện đại vào sản xuất và chiến đấu, vào sự nghiệp cống hiến cho tương lai của Tổ quốc, của dân tộc.
Để trở thành những con người phát triển hài hoà, toàn diện, con đường duy nhất của thanh niên đó là phải không ngừng ra sức phấn đấu, rèn luyện, học tập trên tất cả các lĩnh vực. Như Bác đã chỉ rõ, thanh niên phải ra sức học tập chính trị, kỹ thuật, văn hoá, phải thấm nhuần tư tưởng xã hội chủ nghĩa. Điều đó lại càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong giai đoạn hiện nay. Trong giai đoạn của sự bùng nổ của khoa học và công nghệ hiện đại, thanh niên Việt Nam phải biết vươn lên làm chủ những công nghệ tiên tiến nhất để xoá đi sự nghèo đói và tụt hậu, để rút ngắn khoảng cách đối với những quốc gia phát triển. Nhiều tấm gương đã và đang xứng đáng với lời dạy đó của Bác. Những thắng lợi vẻ vang của tuổi trẻ Việt Nam trong các cuộc thi mang tầm cỡ quốc tế đã chứng minh phần nào năng lực và giá trị của các thế hệ thanh niên trong công cuộc xây dựng đất nước. Tuy nhiên tuổi trẻ ngày nay cần phải ý thức rằng cần phải làm nhiều hơn thế, cần phải tiếp tục phấn đấu và rèn luyện. Trên nhiều lĩnh vực chúng ta còn tụt hậu và còn có khoảng cách quá xa. Không chỉ trong phát triển kinh tế mà ngay trong các lĩnh vực thể thao, văn hoá… chúng ta cũng còn rất nhiều mục tiêu để phấn đấu.
Vấn đề giáo dục đạo đức cách mạng cho thế hệ trẻ cũng được Hồ Chí Minh đặc biệt chú trọng. Người đã từng chỉ rõ: “Thanh niên phải luôn luôn rèn luyện đạo đức cách mạng. Đạo đức cách mạng có thể tóm tắt trong mấy điều:
-Trung thành: Tuyệt đối trung thành với sự nghiệp cách mạng, với Tổ quốc, với đảng, với giai cấp.
- Dũng cảm: Không sợ khổ, không sợ khó, thực hiện đâu cần thanh niên có, việc gì khó thanh niên làm, gian khổ thì đi trước, hưởng thụ sau mọi người.
- Khiêm tốn: Không nên tự cho mình là tài giỏi, không khoe khoang, không tự phụ”[11]
Là những người đang độ sức xuân, là mùa xuân của xã hội, nhiệm vụ của thanh thiếu niên không chỉ là học tập, rèn luyện mà còn phải biết cống hiến và hy sinh. Trong bài nói chuyện tại buổi lễ khai mạc Đại học nhân dân Việt Nam, Bác đã ân cần chỉ bảo : "Nhiệm vụ của thanh niên không phải là hỏi nước nhà đã cho mình những gì. Mà phải tự hỏi mình đã làm gì cho nước nhà! Mình phải làm thế nào cho ích nước lợi nhà nhiều hơn? Mình đã vì lợi ích nước nhà mà hy sinh phấn đấu chừng nào…"[12]. Lời nói của Bác tuy giản dị mà thật sâu sắc biết bao. Ngày nay còn nhiều bạn trẻ đang mải mê theo đuổi những giá trị vật chất thấp kém, tầm thường mà quên đi trách nhiệm, nghĩa vụ lớn lao của mình đối với Tổ quốc, với non sông đất nước. Thói quen đua đòi, hưởng lạc, chạy theo những thói hư tật xấu, những tệ nạn xã hội đang làm hư hỏng không ít một bộ phận thanh thiếu niên trong cuộc sống hôm nay. Họ đang sa vào một cuộc sống thiếu lý tưởng, không có niềm tin, không có sự định hướng một cách đúng đắn. Không có lý tưởng cao cả để phấn đấu, cuộc sống con người sẽ trở nên tẻ nhạt, tầm thường, thậm chí vô nghĩa. Có lẽ đây cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến sự gia tăng những hiện tượng rất đáng lo ngại trong giới trẻ ngày nay như đua xe máy, nghiện ngập ma túy…             
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Thanh niên phải có tinh thần gan dạ và sáng tạo, cần phải có chí khí hăng hái và tinh thần tiến lên vượt mọi khó khăn gian khổ để tiến mãi không ngừng”[13].Dù trong bất cứ hoàn cảnh nào, người thanh niên cũng phải sống xứng đáng với truyền thống vẻ vang của dân tộc. Trong bối cảnh hội nhập và mở cửa hiện nay, đất nước đang đứng trước những thời cơ và những thử thách lớn lao, hơn bao giờ hết, vai trò và trách nhiệm của thanh niên, của tuổi trẻ lại càng vinh dự và nặng nề. Tương lai của đất nước, của dân tộc đang nằm trong tay thế hệ trẻ. Chúng ta có thể sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không? Chúng ta có thể đi tắt, đón đầu thời đại được hay không? Chúng ta có thể vượt ra khỏi đói nghèo, tụt hậu để trở thành một quốc gia giàu có vững mạnh, phát triển về mọi mặt được hay không? Tất cả đang trông chờ vào ý chí, nghị lực của tuổi trẻ, tất cả đang được quyết định bởi những việc làm, những hành động cụ thể của tuổi trẻ hôm nay. Chúng ta không thể quên lời căn dặn thiết tha của Người: "Thanh niên ta có vinh dự to thì càng có trách nhiệm lớn. Để làm tròn trách nhiệm, thanh niên ta phải nâng cao tinh thần làm chủ tập thể, trừ bỏ chủ nghĩa cá nhân"[14]  
Ngoài ra, vấn đề vui chơi lành mạnh của thanh niên cũng được Người quan tâm chú ý: "Thanh niên phải chuyên tâm học hành và công tác, nhưng cũng cần có vui chơi. Vui chơi một cách lành mạnh là một bộ phận trong sinh hoạt của thanh niên"[15]. Rõ ràng trong bối cảnh ngày nay, lời quan tâm nhắc nhở đó của Bác có ý nghĩa rất quan trọng. Có lẽ một phần cũng do việc đang thiếu những sân chơi lành mạnh, bổ ích mà không ít bạn trẻ đã và đang lao vào những trò chơi dại dột, vô cũng nguy hiểm như đua xe trái phép, cá độ bóng đá, cờ bạc, nghiện ngập, hút xách. Hoặc có không ít bạn mải mê truy tìm những cảm giác xa lạ trên các sàn nhảy, vũ trường với đủ các loại thuốc kích thích. Vui chơi lành mạnh là điều không thể thiếu được đối với lứa tuổi thanh niên. Vui chơi để rồi có thêm niềm tin và ý chí trong học tập, rèn luyện. Nhưng Bác cũng đã từng nhắc nhở: "Trong vui chơi cũng có giáo dục. Cần có những thú vui chơi văn hoá, thể dục có tính chất tập thể và quần chúng"([16]).  
Để giáo dục tuổi trẻ, Hồ Chí Minh rất chú trọng tới vai trò của nhà trường, của ngành giáo dục - đào tạo. Có thể nói trường học là nơi thuận lợi nhất để giáo dục thanh niên trên mọi phương diện. Nhà trường là nơi tuổi trẻ tiếp thu những tri thức, những kinh nghiệm để chuẩn bị bước vào đời. Nhà trường là môi trường để tuổi trẻ trau dồi đạo đức, ý chí, luyện rèn những phẩm chất cần thiết cho một tương lai tươi sáng. Trong tác phẩm "Đời sống mới", Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh vai trò của nhà trường trong chế độ mới: "Cốt nhất là phải dạy học trò biết yêu nước, thương nòi, phải dạy cho họ ý chí tự lập tự cường, quyết không chịu thua kém ai, quyết không chịu làm nô lệ"([17]).
Hiện nay, do hoàn cảnh kinh tế đất nước còn nhiều khó khăn, do cơ chế, chính sách chưa thực sự hoàn thiện, đồng bộ nên trong bản thân các trường học, các cơ quan, bộ phận của ngành giáo dục - đào tạo vẫn còn tồn tại những hạn chế, thiếu sót. Vẫn còn những căn bệnh phổ biến như “bệnh thành tích”, vẫn còn có những hiện tượng tiêu cực, bất công, gian lận trong thi cử, vẫn còn có những hiện tượng đau lòng như bằng cấp giả, ngồi “nhầm” chỗ, “nhầm” lớp…Trước những khó khăn đó, chúng ta lại càng thấm nhuần hơn bao giờ hết tư tưởng có tính chỉ đạo dù khó khăn đến đâu cũng phải quyết tâm dạy thật tốt, học thật tốt.
Bên cạnh trường học, tổ chức Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh cũng có vai trò quan trọng không kém. Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh chính là một tổ chức cách mạng do chính Hồ Chủ Tịch và Đảng Cộng sản Việt Nam sáng lập, rèn luyện. Đây là đội ngũ của những người thanh niên Việt Nam ưu tú. Trong suốt quá trình cách mạng Việt Nam, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh đã có những đóng góp lớn lao, đã góp phần cùng dân tộc lập nên những chiến công chói lọi, vang dội địa cầu. Đây vừa là tổ chức, vừa là môi trường cho người thanh niên yêu nước rèn luyện và cống hiến. Trong suốt cuộc đời của mình, Hồ Chủ Tịch đã dành cho tổ chức này những tình cảm đặc biệt quý mến. Đoàn là tổ chức của thanh niên, của tuổi trẻ, vì vậy "Trung ương Đoàn cần phải tăng cường hơn nữa việc giáo dục tinh thần yêu nước, giác ngộ đạo đức cách mạng cho đoàn viên và thanh niên"[18]. Trong bối cảnh ngày nay, lời nhắc nhủ đó của Bác lại càng có ý nghĩa hơn bao giờ hết. 
Những thế hệ cha anh đi trước đã hy sinh biết bao xương máu cho độc lập tự do, cho Tổ quốc được hòa bình thống nhất, cho lãnh thổ Việt Nam được vẹn toàn. Trong hai cuộc kháng chiến thần thánh trường kỳ chống đế quốc Pháp và đế quốc Mỹ, nhân dân Việt Nam, thanh niên Việt Nam đã nêu cao tinh thần yêu nước, ý chí kiên cường bất khuất, thà hy sinh đến giọt máu cuối cùng chứ nhất định không chịu làm người dân mất nước, nhất định không chịu sống cuộc đời nô lệ. Con người Việt Nam vĩ đại nhất, tiêu biểu nhất cho tinh thần đó, cho ý chí đó chính là Chủ tịch Hồ Chí Minh. Là nhà ái quốc vĩ đại, cuộc đời cao cả của Bác chính là tấm gương sáng ngời cho thế hệ trẻ hôm nay noi theo và học tập. Ngay từ khi còn là thanh niên, Bác đã bôn ba tìm đường cứu nước. Chính tinh thần yêu nước sáng ngời đã tôi luyện nên ý chí sắt thép giúp cho người thanh niên Nguyễn Tất Thành vượt lên tất cả mọi khó khăn thử thách, mọi mất mát hy sinh để tìm ra con đường cứu nước, giải phóng dân tộc, để lãnh đạo nhân dân ta đi đến những thắng lợi vinh quang. Việc giáo dục tuổi trẻ thông qua những tấm gương cách mạng sáng ngời là một vấn đề hết sức quan trọng. Hồ Chí Minh là người rất thấu hiểu điều này và Người đã từng nhắc nhở: "Có số thanh niên tưởng xây dựng chủ nghĩa xã hội ngày nay là trên trời rơi xuống, không biết sự gian nan cực khổ cũ. Các đồng chí già phải kể lại cho họ nghe. Đó là một cách giáo dục thanh niên"[19]. Đối với những tấm gương anh hùng cách mạng, với những chiến công của các anh hùng dũng sỹ đã lập nên trong công cuộc cứu nước và giữ nước, Bác căn dặn: "Chúng ta phải ghi chép và thường nhắc lại những sự tích ấy…. để giáo dục thanh niên ta rèn luyện một ý chí kiên quyết quật cường, một tâm lý quả cảm xung phong, tin tưởng vào tương lai tươi sáng của Tổ quốc"[20]. Người thanh niên có giáo dục phải là con người uống nước nhớ nguồn, ăn quả nhớ kẻ trồng cây. Đạo lý này đã trở nên một lẽ sống quý báu của dân tộc ta và đã được lưu giữ từ nghìn đời nay. Với những anh hùng liệt sỹ đã cống hiến máu xương mình cho Tổ quốc chúng ta phải đời đời ghi nhớ công ơn của họ. Trong "Di chúc" để lại cho đồng bào cả nước, Bác ghi rõ: "Đối với các liệt sỹ, mỗi địa phương (thành phố, làng xã) cần xây dựng vườn hoa và bia tưởng niệm ghi sự hy sinh anh dũng của các liệt sỹ, để đời đời giáo dục tinh thần yêu nước cho nhân dân ta"[21].      
Những tư tưởng quý báu trên đây của Chủ tịch Hồ Chí Minh sẽ mãi mãi tỏa sáng trong suốt hành trình lịch sử của dân tộc Việt Nam. Trong bối cảnh thời đại và quốc tế ngày nay, những tư tưởng đó lại càng có giá trị hơn bao giờ hết. Học tập, thấm nhuần và quán triệt một cách sâu sắc những chân lý đó sẽ giúp chúng ta có thêm niềm tin và sức mạnh để sống, lao động, chiến đấu, và cống hiến theo gương Bác Hồ vĩ đại./.
 
 
 
 
 
 
Tài liệu tham khảo
1. Hồ Chí Minh toàn tập, tập 1, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội 2000.             
2. Hồ Chí Minh toàn tập, tập 2, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội 2000.
3. Hồ Chí Minh toàn tập, tập 3, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội 2000.
4. Hồ Chí Minh toàn tập, tập 4, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội 2000.
5. Hồ Chí Minh toàn tập, tập 5, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội 2000.
6. Hồ Chí Minh toàn tập, tập 6, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội 2000.
7. Hồ Chí Minh toàn tập, tập 7, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội 2000.
8. Hồ Chí Minh toàn tập, tập 8, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội 2000.
9. Hồ Chí Minh toàn tập, tập 9, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội 2000.
10. Hồ Chí Minh toàn tập, tập 10, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội 2000.
11. Hồ Chí Minh toàn tập, tập 11, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội 2000.
12. Hồ Chí Minh toàn tập, tập 12, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội 2000.
 
 
 
 


[1] Hồ Chí Minh toàn tập, tập 4, trang 167, Nxb Chính trị Quốc gia Hà nội, 2000.
[2] S đ d, tập 12, trang 510.
[3] S đ d, tập 10, trang 356.
[4] S đ d, tập 7, trang 455.
[5] S đ d, tập 6, trang 171.
[6] S đ d, tập 1, trang 399.
[7] S đ d tập 1, trang 399.
[8] S đ d tập 2, trang 131.
[9] S đ d tập 9, trang 593.
[10] S đ d, tập 9, trang 310.
[11] S đ d tập 10, trang 621.
[12] S đ d tập 7, trang 455.
[13] S đ d, tập 7, trang 455.
[14]  S đ d tập 10, trang 489.
[15] S đ d, tập 7, trang 456.
[16] S đ d tập 7, trang 456.
[17] S đ d, tập 5, trang 102.
[18] S đ d tập 11, trang 318.
[19] S đ d, tập 10, trang 468.
[20] S đ d tập 7, trang 387.
[21] S đ d tập 12, trang 503.